Bia2 dolab

این اختلاط شامل ساکنان قشم، لارک، لنگه، میناب و بندرعباس و چندین اجتماع کوچک دیگر شد.
سیاهان در این جامعه را می توان از اندام تنومندشان، لبهای پرگوشتشان، چشمهای سیاهشان و موهای فر دار سیاهشان تشخیص داد.
لازم به یادآوری است که درباره سیاهان جنوب ایران نظریه دیگری هم وجود دارد و آن این است که این سیاهان ساکنان اولیه این مناطق بوده اند و در زمان ورود آریایی ها به قلمروشان توسط آریایی ها به اسارت گرفته شده اند.

مراسم زار(عکس از احمد بازماندگان قشمی)nakhloaftab.com

اهل هوا :
گروهی از سیاهان جنوب ایران را اهل هوا می نامند که در مناطقی جنوب بندرعباس ، قشم ،میناب، بندر لنگه، بوشهر و جزیره هرمز زندگی می کنند. در مورد این مردم عجیب اینکه آنها باد را پرستش می کنند. اما آنها هیچ نوع آگاهی در مورد منشا بادها و دلیل اهمیت آن در زندگی شان ندارند. بسیاری از آنها اعتقاد به باد را به سنت های دیرین نسبت می دهند.
تنها بعضی از بزرگان اهل هوا بر این اعتقادند که خاستگاه بادها از سرزمینی بسیار دور است. این باد به خلیج فارس می رسد و شخصی را انتخاب می کند و او را بیمار می کند.
مراحل بی مار شدن فرد توسط باد
این بادها فقیران را بیمار می کنند. فرد ژست خاصی می گیرد و چیزهای نا مفهومی را به زبان جاری می کند. به بیماری که باد وارد بدنش شده جن زده یا زار می گویند.
چه کسانی دچار این بیماری می شوند؟ ولگردان کنار دریا، ماهیگیران، ناخداها و به طور کلی افرادی که توانایی انجام کاری را ندارند بیشتر در معرض این بیماری هستند.

مراسم زار(عکس از احمد بازماندگان قشمی)nakhloaftab.com

فردی که بیمار می شود او را نزد پزشک می برند. اگر پزشک از تشخیص و درمان بیماری عاجز ماند، او را به نزد ملای محل می برند. ملا ظاهرا از راه عبادت استعداد و توانایی های خاصی برای علاج بیماری به دست آورده است. اگر او نیز نتوانست کاری انجام دهد او را به نزد بابا یا ماما زار می برند.

بابا و ماما زار چه کسانی هستند؟

بابای زار به مردی گفته می شود که توانایی تشخیص نوع جن را دارد. او همچنین می تواند جن را از بدن شخص بیمار خارج کند، مانند بابا ایاد که در بندر لنگه اقامت دارد.
مامای زار به زنی گفته می شود که بیماری زن یا دختر را درمان می کند، مانند ماما حنیفه در جزیره قشم. هر کدام از این ها نوع بادی که در بدن شخص است را می توانند تشخیص دهند و هر یک از این متخصصان فقط توانایی خروج یک نوع باد از بدن بیمار را دارند. مثلا بابا ایاد بادی به نام نوبان را ضعیف می کند و جن را از بدن بیمار خارج کند و ماما حنیفه که خون بیشتری نوشیده است دو باد نوبان و زار را می تواند تشخیص دهد و از بدن بیمار خارج کند.

مراسم زار(عکس از مهرداد اسکویی)nakhloaftab.com

مراحل خروج جن از بدن بیمار :

بستگی به قدرت نوع باد مراسم زار ممکن است بین سه روز تا دو هفته به طول می انجامد.در طول مراسم،فرد بیمار از نگاه کردن به سگ،مرغ و از انجام اعمال جنسی منع میشود.بسته به جنسیت بیمار اگر مرد باشد از بابای زار و اگر زن باشد از مامای زار استفاده میشود.
بابای زار غذای بیمار را به چادری که به منظور انجام مراسم در کنار دریا در نظر گر فته شده است می برد. در طول شب پمادی که حاوی ۲۱ نوع گیاه دارویی و ادویه هایی که از هندوستان می آورند به بدن فرد بیمار مالیده می شود
در روز آخر جدا سازی جن از بدن بیمار، ابتدا بابای زار از آماده بودن بیمار برای جدا کردن جن مطمئن می شود.در این روز بابای زار گیاه دارویی را با هفت برگ از گیاه بدون خار و خاک هفت مسیر مخلوط می کند و به بدن بیمار میمالد.
وقتی کار مالیدن به پایان رسید بابای زار از زن یا دختری که چوب خیزران بدست دارد می خواهد تا همه اهل هوا مخصوصا دختران اهل هوا را برای شرکت در مراسم جن گیری خبر دار سازد.اهل هوا به افرادی تلقی می شود که قبلا جن از بدن آنها طی مراسم زار خارج شده است.
قبل از آوردن بیمار به مراسم ،بابای زار قدرت باد را کم می کند به این منظور او از بیمار می خواهد تا به شکم بخوابد سپس انگشتان بزرگ پای بیمار را با طنابی که از موی بز ساخته شده است به هم می بندد و یک نوع روغن ماهی مخصوص زیر سوراخ های بینی بیمار می مالد بابای زار اشعاری می خواند و چوب خیزرانش را تکان می دهد وجن را تهدید می کند که از بدن بیمار خارج شود.در این زمان صدایی شنیده می شود که صدای جیغ و زوزه جن است که آماده خروج از بدن بیمار است .
اگر دختر خیزران بدست کارش را خوب انجام داده باشد چادر مراسم پر از اهل هوا می شود.دختران اهل چند ویژگی دارند:لباس رنگارنگ می پوشند، با رقصیدن، به مراسم زار رونق می بخشند موزون راه می روند افراد را به شرکت در مراسم تشویق می کنند در مراسم زار سه نوع طبل به کار می رود:دهل گپ(طبل بزرگ)،کسر وطبل کوچک.طبل ها را پشت سر هم قرار میدهند و گلدانی که گیاهی بنام کندروک در آن می سوزانند درست روبروی ردیف طبل ها قرار می دهند.
انواع میوه های تازه، گل ها، سبزی ها،تلنبار بر روی سفره قرار می دهند قربانی که یک بز است در محل مراسم قربانی می کنند و خون ان را در تشتی می ریزند.
بابای زار شروع به نواختن طبل می کند،در خیمه چرخی می زند و شروع به آواز خواندن می کند اگر نوع باد که بعدا توضیح آن می آید کافر باشد سروده ها به زبان سواحلی خوانده می شود واگر باد مسلمان باشد اشعار به عربی خوانده می شود وشنونده ها شروع به تکرار اشعار می کنند.
همان طور که ضربه های طبل بلند می شود بیمار که در مقابل بابای زار نشسته، بیشتر و بیشتر نا آرام می شود،تا اینکه در آخر دچار تشنج می شود تشنج از یک تکان کوچک در سر سر بیمار شروع می شود تا اینکه به لرزش شدید در سر تا سر بدن بیمار می رسد.وقتی تکان ها به اوج خود می رسدبیمار به تشت پر از خون نزدیک می شود وآن را می نوشد ناگهان بی هوش می شود بابای زار بر این اعتقاد است که نوشیدن خون قدرت باد را ضعیف می کند هر بابا یا مامای زار دست کم یک بار خون نوشیده است.هر نوع باد به ریتم خاصی از طبل واکنش نشان می دهد بابای زار باید ریتم مخصوص همان باد را بنوازد.
با هر ضربه ای جن در بدن بیمار حرکت می کند اکنون وقت آن رسیده است که بابای زار با جن صحبت کند بابای زار خواسته های جن را می شنود وبه او می گوید که خواسته هایت را اجابت می کنم و در این حالت جن از بدن خارج می شود.د بعضی از موارد پس از گذشت چند روز ممکن است جن بدن بیمار را ترک نکند این قبیل بیماران از نظر اهل هوا لا علاج محسوب می شوند این بیماران باید مرگ را انتخاب کرده،به بیابان برده می شوند ودر انجا رهایشان می کنند.
خواسته های جن متفاوت است:از هدیه کوچک مانند چوب خیزران گرفته تا پیراهن حریر وحلقه طلا.به نمایندگی از بیمار بابای زار به جن وعده برآورده شدن خواسته هایش را می دهد .اگربیمار نتواند خواسته های جن را برآورده سازد دو باره در جسم او وارد می شود.
برای سهولت در خروج جن از بدن بیمار را به سمت قبله قرار می دهند و مطمُِن می شوند که سر بیمار با کف تماسی ندارد و سپس بابای زار از بیمار می خواهدبا قدرت هر چه تمام تر به سینه او مشت بکوبد این عمل به خروج جن از بدن بیمار وادار می کند.
اگر چه شرکت در مراسم آزاد است اما محدودیت ها و قید وبندهایی دارد وقتی آخرین بخش مراسم اجرا می شود شرکت کننده ها باید کاملا ساکت باشند اگر کسی دهانش را باز کند ،حرفی بزند یا خمیازه بکشد جن او را بیمار می کند محدودیت هایی در مورد پوشیدن کفش یا نوشیدن چای وجود دارد تخطی از این مقررات و محدودیت ها تنبیه با ضربه های چوب خیزران به توسط بابای زار به همراه دارد.
برای هر نوع از باد ها که وارد بدن فرد می شود تنها یک نوع مراسم بر گزار می شود.
سیاهان تصورات خاصی در مورد منشا این باد ها دارند که همه ی این تصورات در هاله ای از خرافه احاطه شده است.سیاهان خلیج فارس بستگی به شدت باد آن را طبقه بندی می کنند فردی که به طور موفقیت آمیز بر باد ها فایق اید بابا یا مامای زار می نامند که خود می تواند در خارج کردن باد از بدن بیمار تخصص داشته باشد.

انواع بادها :

سیاهان خلیج فارس به ۷۲ نوع باد اعتقاد دارند که مهمترین آنها در ذیل می آید :
باد زار :از اتیوپی سودان و مصر سر چشمه می گیرد و به خلیج فارس می رسد . زنی در مصر به نام شیخه این نوع را باد را از بدن بیمار خارج می کند طی مراسمی که بسیار به اهل هوا نزدیک است.

۲)باد مشایخ باد بی آزار و از عدن و عربستان و خلیج فارس سر چشمه می گیرد این باد همان طور که از نامش پیدا است باد مسلمان می نامند این نوع باد با نذر و هدیه از بدن بیمار خارج می شود .این باد صیادان مروارید و ناخدا ها را بیمار می کند .مراسم خارج کردن باد از بدن بیمار در چادر انجام نمی شود بلکه در زیارت گاهی که قدمگاه نامیده میشود بر گزار می شود در اینجا می توان به تاثیر پذیری سیاهان از فرهنگ شیعی پی برد زیرا شیعیان به امام زاده معتقدند. اهل هوا وقتی به سمت امام زاده حرکت می کنند پرچم مخصوصی که علم نامیده می شود حمل می کنند قدمگاه(امام زاده) شیخ البهار(شیخ البحار) نام دارد و در نزدیکی دریا واقع شده است دلیل اینکه باد مشایخ به گونه ای دیگر درمان می شود هنوز مشخص نیست از ویژگی های باد مشایخ ناپدید شدن صیادان و ناخداهاست.

۳) باد جن این باد به باد کفر معروف است و در ایران و مسقط به یک اندازه خطرناک محسوب می شوند .آن ها در بیشه زار های انجیر هندی ،در کنار آب انبار های متروکه و چاه های آب در کمین فقیران هستند این باد در طی مراسم خون می خواهد ولی درمواردی ریختن قطره ای خون در تشت پر از آب آنها را راضی می کند.

۴) باد های ایرانی:این باد ها بسیار بی آزارند این باد ها بر اساس تصورات خرافی ایرانیان نام گذاری شده است. اهل هوا معتقد اند این باد ها از سوی غول و پری هستند.

مردم‌ ساحل‌نشین‌ جنوب‌ ایران‌، ارواح‌ و جنها را به‌ صورت‌ باد مى‌پندارند و معتقدند که‌ هر بادی‌ جنى‌ دارد که‌ با آن‌ به‌ درون‌ جسم‌ آدمیزادگان‌ مى‌رود و آنها را تسخیر و «هوایى‌» مى‌کند . اینان‌ جن‌ بادهای‌ خطرناک‌ و موذی‌ و آسیب‌رسان‌ را «مَضِرّاتى‌» مى‌نامند. به‌ عقیدة اهل‌ هوا شخص‌ مُسخَّر باد یا «بادْزده‌»

(قس‌: جن‌زده‌) اختیارش‌ را از دست‌مى‌دهد و به‌ بیماری‌ «دیوْباد»، یعنى‌ جنون‌ و دیوانگى‌  دچار مى‌شود و به‌ صورت‌ مَرکب‌ و فرس‌ باد در مى‌آید . اهل‌ هوا ، این‌ بیماران‌ را «هوایى‌»، و بادهای‌ سوار بر مَرکب‌ یا بیمار را در زبان‌ سواحلى‌ «په‌ په‌2» و در عربى‌ «هُبوب‌» مى‌نامند. (1) درمان بیماران اهل هوا  به دست   «بابازار» و «ماما زار» ها است . راه درمانشان  مجلسی است   با  ساز و آواز و قربانی و رقص و خوردنی و اسباب مخصوص. گاهی دو، سه و یا تا ده دوازده روز مراسم درمان به درازا می کشد، اگر  بیمار درمان نشد رهایش می کنند تا از دنیا برود.  (2)  در مجلس بازی مطلقاً نباید نامی از خدا و رسول و ائمه برده شود. سیزده زار معروف در سواحل جنوب به نام شناخته شده‌است. هر کدام با یک افسانه و سابقه تاریخی، حتی محل و ماوا و ملیت (عربی، هندی، سواحلی) آنها برای مبتلایان شناخته شده‌است. اغلب سیاهان و جاشوان و فقرا گرفتار می‌شوند. (3) «اهل هوا» یا «اهل زار» و «زاری» مجموعه‌ای پراکنده و گسترده ای از انسان‌های هر منطقه را پوشش می‌دهد و آنها را بواسطه همین «بادها» به هم متصل و به عبارتی خویشاوند می‌سازد. (4) در مراسم «زار» دو ساز کوبه‌ای به نام‌های کسر و دهل (Kaser&Doholl)  به همراه آواز نواخته می‌شود که گاه از تعداد بیشتر سازهای کوبه ای (معمولاً یک کسر و دو دهل) استفاده می‌شود و آنها را با دست و انگشت می‌نوازند. (5)  این بادها با موسیقی به مهر می‌آیند و بابا یا ماما به‌تدریج به هویت باد پی می‌برند و باد نامِ خود را فاش می‌کند. مراحل بعدی درمان از این پس امکان‌پذیر می‌شود. در صورتی‌که خواسته‌های باد بر آورده شود، باد «زیر» شده و بیمار را آزار نخواهد داد. اما «مرکب» خود را که همان بیمار باشد کاملاً رها نمی‌کند.  (6)درمان در مراسم موقتی است و کسی که به جرگه «اهل هوا» می‌پیوندد در طول عمر خویش به دفعات گرفتار «بادها» شده و نیاز به «بابا یا ماما» و اجرای مراسم دارد. (7)
معمولاً اهالی  جنوب هیچ غریبه ای را در مراسم زار راه نمی دهند مگر اینکه آن شخص را خودی یا خویشاوندِ خود بدانند. مهرداد اسکویی به واسطه رفت و آمد طولانی مدت در میان مردمان سَلَخ در جزیره قشم توانسته است به عنوان فردی خودی عکسهای زنده ای از یکی از مراسم زار بگیرد. در این سلسله عکسها بابا زار عیسی مراسمی در خانه خودش برای جن زدگی یکی از بیماران برگزار کرده است. نوعِ باد بیمار طبق گفته مهرداد اسکویی بادِ سرخ است. او در این باره می گوید: « طی این مراسم با همراهی ریتمهایِ سازهای کوبه ای بابا عیسی سعی در بیرون راندن بادِ سرخ از جسمِ بیمار را داشت. قریب به اتفاق حضار جاشوان (کارگران لِنچ) بودند که در آن میان سه جوان از طریق قایقهای تند رو به کار قاچاق اشتغال داشتند.» در این مراسم از مواد عطری، سازها و دهلهای جنوبی که ریشه ای افریقایی دارند استفاده شده است.

درباره منشاءِ این مراسم اطلاعات زیادی در دست نیست. گویا عقاید مربوط به بادهای زار از راه حبشه به سرزمین‌های اسلامی راه یافته است. مراسم مربوط به زار و پایین آوردن آن در جنوب ایران غیر از مراسم و آداب و رسومی است كه در آفریقا، یا شبه قاره‌ هند به جای آورده می‌شود. ولی در هر حال، هنوز این معتقدات و آداب و رسوم رنگ و بوی تند آفریقایی خود را از دست نداده‌اند : تمام باباها و ماماهای اهل هوا سیاه‌پوست هستند و آوازها و صدای پایكوبی گروهی ساحل‌نشینان، چه درعروسی و چه در عزا،‌ هنوز شور و حال آفریقایی دارند.

غلامحسین ساعدی می‌نویسد : اهل هوا كسانی هستند كه گرفتار یكی از بادها شده‌‌اند و بادها قوای مرموز و جادویی را گویند كه همه جا بر نوع بشر مسلط هستند. هیچ‌كس را قدرت مقابله با آن‌ها نیست و آدمیزاده در مقابل‌شان راهی جز قربانی دادن و تسلیم شدن ندارد. بادها هم‌چون آدمیان مهربان یا بی‌رحم، كور یا بینا، كافر یا مسلمانند. وقتی كسی گرفتار یكی از بادهای مرموز شد، باید پیش بابا یا مامای زار برود تا طی مجالس و مراسمی خاص باد را از تن بیمار خارج كنند. بعد از شفا و بیرون رفتن باد از تن بیمار، آن شخص در جرگه اهل هوا در می‌‌آید. باباهای زار معتقدند،‌ اشخاصی كه مبتلا به مرض سردرد، چشم‌درد یا دل‌درد می‌شوند و از طریق توصیه‌های پزشك بهبود نمی‌یابند، یا دوای خانگی مصرف می‌كنند و درمان نمی‌شوند، برای درمان باید به نزد بابا یا مامای زار بروند.
این مراسم بیش‌تر در جزیره قشم و بندر لنگه، معمولاً در شب‌های چهارشنبه انجام می‌شود. بابای زار عده‌ای را مأمور می‌كند چوب خیزران به دست گیرند و دور‌ آبادی و خانه‌ها بگردند و با این علامت، زاری‌ها آگاه می‌شوند كه مراسم برگزار خواهد شد. زنان و مردان لباس‌های خود را می‌پوشند، موهای خود را شانه زده، عطر مخصوص بر صورت و تن خود می‌پاشند و برای رقص و بازی‌ زار آماده می‌شوند. ابتدا دوای مخصوصی كه معجونی است از كُندُرَك، ریحان، گَشته (چوبی است از بمبئی می‌آورند)،‌ زعفران، هل، جوز و زبان جوجه (گیاهی است كه در كوه می‌روید) تهیه می‌نمایند. بابای زار، شخص مبتلا را به مدت هفت روز در حجاب و دور از چشم دیگران نگاه می‌دارد. در این مدت بیمار نباید زن و سنگ و مرغ ببیند و به طوركلی چشم هیچ زنی،‌ چه محرم چه نامحرم، نباید بر وی بیفتد و اگر بیمار زن باشد، برعكس. فقط بابا یا مامای زار مواظب وی است. در تمام مدت حجاب، معجون تهیه شده را بر تن بیمار می‌مالند و مقدای هم به وی می‌خورانند و عده‌ای هم كه معمولاً زنان و مردان سیاه و خوش‌صدا هستند، با دهل‌های كوچك و بزرگ خود به پایكوبی می‌پردازند. قبل از شروع مجلس، سفره‌ مفصلی پهن می‌شود و در آن چیزهایی از قبیل انواع غذاها تا گیاهان معطر، ریاحین جنوب، میوه كُنار، خرما، گوشت و خونی كه برای درمان بیمار لازم است چیده می‌شود. خون سر سفره، خون قربانی است. تا شخص مبتلا به خون نخورد، باد به حرف نمی‌آید. در هنگامی كه رقص و پایكوبی با ریتم‌های مخصوص و موزون شروع می‌شود،‌ شخص مبتلا با حركات موزون خود كم‌كم از حالت عادی خارج شده و از خود‌بی‌خود می‌شود و در حالتی شبیه خلسه فرو می‌رود. در این حالت، فرد مبتلا به زبان هندی و عربی یا سواحلی صحبت می‌‌كند (این افراد ظاهراً در حالت عادی هرگز نمی‌توانند به زبان هندی یا عربی یا سواحلی صحبت كنند).
وزن و آهنگ و ریتم موسیقی در مجلس نقش اساسی برعهده دارد. شخص مبتلا حال خود را نمی‌فهمد. در این میان، تنها بابای زار می‌‌تواند با وی حرف بزند. او از زار می‌پرسد كه اهل كجاست و اسمش چیست؟ و برای چه این مرد یا زن را اسیر كرده است؟ زار به زبان خودش (هندی، عربی یا سواحلی) جواب می‌دهد! آن‌گاه بابای زار می‌پرسد، برای این كه زار مركب خود (شخص مبتلا) را رها كند چه می‌خواهد و ...

مراسم زار، گاهی چندین شبانه‌روز به طول می‌انجامد و شخص زاری بعد از خلاص شدن، برای همیشه در جرگه اهل هوا در می‌آید و به زاری معروف می‌شود و همیشه باید لباس تمیز و سفید بپوشد و خود را مرتب بشوید و معطر كند، ‌لب به مِی نزند و هیچ كار خلافی نكند وگرنه زار دوباره آزارش می‌دهد. این مراسم دیرزمانی است كه در سواحل و جزایر هرمزگان برگزار می‌شود و در گذشته بسیار مفصل‌تر از امروز اجرا می‌شده است

فیلم زار یا بادجن،اهل هوا

در جزیره قشم توسط احمد بازماندگان قشمی ساخته شده است که در این فیلم چگونه برگزار شدن مراسم  زار و چگونه اجرا شدن موسیقی نحوه خواندن اشعار را به تصویر می کشد که در آخر فیلم تحولات روحی بیماران زار را به همراه حرکات موزون به نمایش در می آورد.

.

ادامه متن >>>

عکس پشت صحنه فلیم

زمان این فیلم مستند بدون متن 20 دقیقه است . که برای اولین بار در جشنواره فیلم اردیبهشت در استان هرمزگان بعنوان اولین فیلم بودار کشور معرفی گردید. زیرا فیلم بهمراه عطرهای محلی و بخورهای که در مراسم استفاده می شود به نمایش گذاشته شد. که مورد توجه بسیاری ازمطبوعات و سایتهای خبری قرار گرفت.

.

.

.